Wanda Niegolewska
Andrzej Kwilecki studiował prawo i socjologię w latach 1953 – 54 na UAM, w Poznaniu. Na tej samej uczelni, w 1964 roku obronił pracę doktorską. Kontynuując pracę naukową, habilitował się w 1969 roku, by wkrótce zostać profesorem nauk humanistycznych.
Długie lata (1958 -72) pracował w Instytucie Zachodnim, badając obszar związany z socjologią strukturalną społeczeństwa związaną mniejszościami narodowymi. Od roku 1972- 81 był dyrektorem Instytutu Socjologii, a w latach 1982-84 prorektorem UAM. W latach 1975-90 był redaktorem „Studiów socjologicznych”, a od 1983 roku współpracował z „Głosem Wielkopolskim”. Wykładał również w Ecole des hautes etudes en sciences sociales w Paryżu oraz w Wyższej Szkole Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu. Zasiadał w wielu zarządach komitetów i przewodniczył wielu organizacjom naukowym. W okresie lat 1984 – 1986 przewodniczący Komitetu Nauk Socjologicznych PAN w Warszawie. Był członkiem Towarzystwa Miłośników Miasta Poznania, członkiem Polskiego Towarzystwa Socjologicznego, przewodniczył Komisji Socjologicznej PTPN.
Profesor dr hab. Andrzej Kwilecki prowadził prace badawcze, był autorem ponad 250 publikacji naukowych, popularno-naukowych i publicystycznych m.in. „Łemkowie” (1974), „Idea zjednoczenia Europy” (1969), „Ziemiaństwo wielkopolskie” (1998), „Ziemiaństwo wielkopolskie. Między wsią a miastem” (2001), jest także autorem publikacji „Szachy w Poznaniu” (1990).
Jako pracownik dydaktyczny, w pracy ze studentami, również jako promotor prac magisterskich i doktoratów wspominany jest jako Profesor wymagający, ale zawsze chętny do pomocy. Studenci zapamiętali Profesora jako osobę przestrzegającą punktualności i odpowiedzialności, ale i to że tego samego od nich wymagał.
Za zaangażowanie i osiągnięcia naukowe, za sukcesy w kształceniu młodych oraz empatyczną postawę wobec ludzi był wielokrotnie honorowany nagrodami i wyróżnieniami. Był Laureatem Nagrody Naukowej miasta Poznania, odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Był Laureatem Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego i Nagrody Wybitnej Osobistości Pracy Organicznej „Głosu Wielkopolskiego”, Złotego Hipolita oraz Nagrody Naukowej miasta Poznania,
Po przejściu na emeryturę, Profesor Andrzej Kwilecki aktywność badawczą i pisarską ukierunkował na obszar tematyczny dotyczący ziemiaństwa wielkopolskiego. Powstały wtedy wspaniałe książki, które odegrały wielką rolę w ukształtowaniu właściwego obrazu ziemiaństwa w odbiorze społecznym. Publikacje te mają ogromną wartość dokumentacyjną naszego środowiska. Pierwsze wydania zebranych przez Profesora materiałów, w latach 90. ukazały się w czasach, kiedy w przestrzeni publicznej o ziemiaństwie się nie wiele pisało i nie wiele mówiło. Propaganda komunistyczna sączona od 1945 roku, w sposób zamierzony i świadomy wykreowała fałszywy obraz ośmieszający i deprecjonujący znaczenie ziemiaństwa jako elity społecznej. Obraz ten był bardzo sugestywny i do tej pory ma wpływ. Wyważone publikacje autorstwa Andrzeja Kwileckiego, poparte aparatem naukowym posiadają wartość dokumentacyjną, ale odgrywają również znakomitą rolę w kształtowaniu prawdziwego obrazu ziemian w świadomości społecznej, przyczyniając się tym samym do powolnej zmiany krzywdzącego obrazu postkomunistycznego.
Zięć Profesora, profesor Krzysztof Podemski, tak powiedział o swoim teściu, w wywiadzie umieszczonym w poznańskiej GW ( tekst pani Małgorzaty Wyszyńskiej opisujący sylwetkę Profesora z dnia 29 grudnia 2001 r )
„Odebrał staranne i surowe wychowanie, co w ówczesnych domach ziemiańskich było regułą. Dzieci obowiązywała dyscyplina i posłuszeństwo, nie wolno było im spóźniać się na posiłki ani mówić przy stole, żeby nie przeszkadzać dorosłym. Sześcioletni Andrzej miał obowiązek czyścić sobie buty, choć w domu była służba. Ojciec, jeden z największych posiadaczy ziemskich w Poznańskiem, nie zajmował się dziećmi, był jednak dla nich największym autorytetem. Czas wypełniało mu doglądanie majątku, miasta nie lubił. Zupełnie inaczej niż jego syn, Andrzej, który już w dzieciństwie wiedział, że życie spędzi w mieście”.
Kapituła wielkopolskiej Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego, w swojej rekomendacji tak napisała w uzasadnieniu wyboru o Laureacie: ” Wyróżniło kandydata niezwykle konsekwentne, uczciwe i wsparte doskonałym aparatem badawczym – przybliżanie przez Profesora Andrzeja Kwileckiego, wielkopolskiego dziedzictwa kulturowego również wzbogacanie polskiej socjologii o badania Ziem Zachodnich, pionierskie w Polsce studia poświęcone integracji europejskiej oraz postawę wierną ideom pracy organicznej „.
Tak inni wyrażali się o Profesorze. Ja osobiście jako młoda osoba byłam wielokrotnie świadkiem spotkań Andrzeja Kwileckiego w Warszawie, przy Narbutta 50, kiedy to w naszym domu rodzinnym Andrzej Kwilecki, odwiedzał starszego od siebie profesora, mojego ojca – Andrzeja Niegolewskiego, Wymieniali wtedy wspomnienia dotyczące międzywojennej Wielkopolski, weryfikowali fakty, które miały być zamieszczone w publikacjach o ziemiaństwie. Pamiętam z tych spotkań Profesora jako człowieka skromnego, pogodnego, ciepłego – choć z pewnym dystansem, zwracającego się z niezwykłym szacunkiem do innych.
Profesor dr hab. Andrzej Kwilecki posiadał wszelkie cechy prawdziwe szlachetnie urodzonych. Cześć Jego pamięci!
Wanda Niegolewska