Przew. Zesp. ZG PTZ Andrzej Pieńkowski
Propozycje Zespołu ds. reprywatyzacji Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ziemiańskiego dotyczące rozwiązania problemów związanych z odszkodowaniami i uregulowaniem praw właścicielskich prawowitych właścicieli majątków ziemskich i ich spadkobierców, poszkodowanych Dekretem PKWN z dnia 6 września 1944 r.
Polskie Towarzystwo Ziemiańskie podjęło w latach 90. uchwałę, iż prawowici właściciele i ich spadkobiercy nie będą rościli pretensji do zwrotu w naturze ziem ich majątków, zawłaszczonych bezprawnie i bezpłatnie przez Skarb Państwa na podstawie dekretu PKWN o tzw. reformie rolnej z dnia 06.09.1944 r. które zostały rozparcelowane. Wiele majątków przestało istnieć z tego tytułu jako jednolita całość. W związku z powyższym jest wskazane uchwalenie co najmniej trzech niżej wymienionych ustaw dotyczących reprywatyzacji – odszkodowań:
USTAWA PODSTAWOWA
a/ powinna – w pierwszej kolejności – zobowiązać Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Agencję Nieruchomości Rolnych do szybkiego zewidencjonowania zasobów majątków ziemskich uwzględniającego powierzchnię gruntów, zespoły dworsko- i pałacowo- parkowe, budynki mieszkalne pracowników i administratorów, budynki gospodarskie, inne obiekty kubaturowe i inżynierskie oraz rolnicze środki produkcji przejmowane razem z gruntami itp. Można to osiągnąć przy współpracy z prawowitymi właścicielami lub ich spadkobiercami;
b/ ziemie i obiekty kubaturowe majątków, które nie zostały rozparcelowane i znajdują się we władaniu Skarbu Państwa lub zostały skomunalizowane, należy: zwrócić prawowitym właścicielom lub ich spadkobiercom; jeśli zostały one wydzierżawione, to umowy dzierżawy po zwrocie tych ziem i obiektów winny zachować swoją ważność, ale w miejsce wydzierżawiającego wstępowałby prawowity właściciel lub spadkobierca, któremu zostanie zwrócone jego mienie lub przekazane mienie zastępcze znajdujące się w dzierżawie; będąc ich właścicielem będzie on nadzorował sposób gospodarowania tym mieniem przez dzierżawcę. Dzierżawca bowiem jest zainteresowany przede wszystkim zyskiem, a nie należytym dbaniem o nie swoją własność.
c/ Należy w zamian za ziemie rozparcelowane: przekazać prawowitym właścicielom lub ich spadkobiercom ziemie zastępcze jako b e z k o s z t o w y sposób zadośćuczynienia w ramach odszkodowania. Jest to możliwe, ponieważ Państwo posiada w swojej gestii około 1,4 mln. ha gruntów; w przypadku niemożności lub odmowy przejęcia mienia zastępczego przez osoby wyżej wymienione z różnych istotnych przyczyn należy wypłacić im odszkodowania w gotówce nawet w ratach, ale w takich, by można było te środki zainwestować z pożytkiem dla nich i dla Państwa, a nie „przejeść” po prostu z powodu ich małych wielkości. Proponujemy by wielkość tych odszkodowań wynosiła: – 40% w przypadku wypłaty jednorazowej, – 60% do 80% w przypadku rozłożenia wypłaty na 10 do 15 lat.
USTAWA DRUGA
dotyczyłaby zespołów dworsko i pałacowo parkowych.
Zespoły te składające się z gruntów i mieszkalnych obiektów kubaturowych, które zostały zawłaszczone przez Państwo nawet wbrew ówczesnemu prawu ustanowionemu przez PKWN i nie podlegają pod dekret PKWN o tzw. reformie rolnej z dnia 06.09.1944r. W związku z powyższym:
a/powinny stanowić temat odrębnego aktu prawnego, który winien powstać w jak najkrótszym czasie by uchronić je przed ostateczną dewastacją, która nasiliła się niestety w okresie po transformacji ustrojowej w Polsce, tj. w okresie ostatnich 26 lat
b/ powinny być zwrócone prawowitym właścicielom lub ich spadkobiercom na podstawie w/w aktu prawnego bez jakichkolwiek uwarunkowań ;
c/ w przypadku gdy zostały sprzedane, prawowici właściciele lub ich spadkobiercy winni otrzymać odpowiednie odszkodowanie za:
- zespół dworsko- i pałacowo – parkowy,
- bezumowne korzystanie z niego i czerpanie pożytków.
2.3 USTAWA TRZECIA
Ustawa ta winna uregulować sprawy związane z odszkodowaniem za utracone środki produkcji:
małe zakłady produkcyjne miejskie i wiejskie związane z produkcją rolniczą jak np. młyny, gorzelnie i tp.
Zaspokoiłaby ona roszczenia dwóch grup właścicieli: producentów rolnych ( ziemian ) i producentów oraz usługodawców pozarolniczych. Rekompensata taka winna obejmować również odszkodowania za bezumowne wieloletnie korzystanie z tych środków produkcji o ile prawowity właściciel lub jego spadkobierca będą mogli udowodnić czasokres generowania dochodów z tych środków produkcji.
UZASADNIENIA
ad. 1. a/ Wyrosły na tych ziemiach rozparcelowanych już 3 lub 4 pokolenia
Polaków i pozbawienie ich tych ziem byłoby nieludzkie tak jak wypędzenie
właścicieli majątków z ich własności nawet z zagrożeniem karą śmierci.
b/ Ziemie pochodzące z parcelacji nie zostały rozdane chłopom za darmo, tylko zostały sprzedane. Zapłata za nie miała być uiszczona albo w naturze żytem, albo gotówką wg cen żyta na wolnym rynku.
Istnieją na to jako dowód dokumenty organów państwowych z tamtego okresu.
c/ Państwo Polskie czerpało zatem następujące zyski począwszy od 1944 r.:
- po pierwsze – ze sprzedaży zawłaszczonych gruntów,
- po drugie – z bezumownego korzystania z zawłaszczonych: gruntów rolnych, inwentarza żywego i martwego, zespołów dworsko- i pałacowo-parkowych oraz innych obiektów kubaturowych : mieszkalnych i produkcyjnych, które znajdują się obecnie w zasobach Skarbu Państwa lub Samorządów Terytorialnych.
2.ad. 2.Środki na cele odszkodowań można uzyskać między innymi z tzw. „Planu Morawieckiego” w następujący sposób: Skarb Państwa wyłoży środki finansowe w formie a/konto w/w Planu, z którego wycofa je z zysków osiągniętych z realizacji planowanych inwestycji i założonego rozwoju gospodarczego.
W przypadku rozłożenia odszkodowań na raty Skarb Państwa będzie również w ratach wycofywał z w/w Planu środki jako spłata formy a/konto.
„Plan Morawieckiego”, co oczywiste, jest opracowany w celu wygenerowania zysków, a nie strat. Tak więc środki na fundusz odszkodowań pochodzące z tego źródła będą absolutnie pewne i nie będą obciążać na bieżąco budżetu Państwa.
Załóżmy najgorszy scenariusz, że obecne Władze Rzeczpospolitej Polskiej nie podejmą decyzji o zwrocie w naturze dóbr ziemskich zawłaszczonych przez władze komunistyczne, a będących obecnie w gestii Skarbu Państwa i Samorządów
jak również o przekazaniu mienia zastępczego jako najtańszych sposobów rozwiązania sprawy odszkodowań i podejmą decyzję o wypłacie w gotówce pełnych odszkodowań nawet w ratach.
Środki uzyskane z „Planu Morawieckiego” zostaną w takim przypadku uszczuplone o równowartość mienia, które mogłoby być zwracane w naturze oraz mienia zastępczego.
Niezależnie zatem od źródła i sposobu pokrycia pełnych kosztów odszkodowań tylko środkami finansowymi budżet Państwa straci faktycznie i to nieporównywalnie więcej niż w przypadku rozwiązania tych spraw według naszych powyższych propozycji.
Uwaga do punktu 2.1c/2*:
Ustawa reprywatyzacyjna opracowana przez Rząd Jerzego Buzka oraz uchwalona przez Sejm RP i zaakceptowana przez Senat RP, a zawetowana przez Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego, opiewała na 50% wartości zawłaszczonego majątku dla wszystkich poszkodowanych. To jest fakt.
ad. 3. Powyższe rozwiązania są bezwzględnie uzasadnione, ponieważ majątki ziemskie n i e z o s t a ł y z n a c j o n a l i z o w a n e tylko z a w ł a s z c z o n e przez ówczesne władze narzucone Polsce przez Stalina. Jest więc zasadnicza różnica w określeniach, ponieważ dekret z 06.09.1944 r. n i e j e t dekretem o n a c j o n a l i z a c j i , tylko dekretem o r e f o r m i e r o l n e j mającym na celu zniszczenie ziemiaństwa jako warstwy społecznej i przygotowanie kolektywizacji wsi.
W przypadku zwrotu majątków zawłaszczonych uprzednio w całości przez Skarb Państwa jak również przekazania mienia zastępczego należy udzielić prawowitym właścicielom lub ich spadkobiercom kredytów na zasadach preferencyjnych z rocznym oprocentowaniem maksimum 2-3 %:
a/umożliwi to im przywrócenie i rozwinięcie produkcji rolnej, odbudowę budynków gospodarczych, ( zdewastowanych najbardziej niestety w okresie 26 lat od początku transformacji w Polsce ), parku maszynowego oraz rozwinięcie hodowli zwierząt;
b/ należy dopuścić możliwość sprzedaży części zwróconych gruntów celem uzyskania dodatkowych środków dla realizacji działań jak w punkcie a/. Powyższe działania przyczynią się do powstania nowych miejsc pracy na wsi cierpiącej na znaczne bezrobocie, ożywią działalność przedsiębiorstw produkcyjnych, budowlanych, handlowych i tp.
Uporządkowanie spraw własności spowoduje uwiarygodnienie Państwa Polskiego jako państwa prawa oraz napływ inwestycji, a inwestorzy nie będą się obawiali, że ich środki zainwestowane w Polsce w tym obszarze gospodarki mogą zostać utracone.
W przypadku zrealizowania punktu 4 nastąpi szybszy rozwój produkcji rolnej, a właściciele dużych posiadłości staliby się niewątpliwie sponsorami wielu przemyślanych przedsięwzięć.
Uporządkowanie spraw własnościowych zmniejszy wielkość korupcji w kraju i umocni pozycję Polski na arenie międzynarodowej.
W związku z powyższym zwracamy się do Władz Rzeczpospolitej Polskiej z n/w wnioskami:
a/ o utrzymanie zakazu wyprzedaży nieruchomości rolnych, a przede wszystkim tych, co do których prawowici właściciele lub ich spadkobiercy zgłosili roszczenia i zastrzeżenia odszkodowawcze;
b/ o rozpoczęcie działań zmierzających do ostatecznego uregulowania ustawowego spraw własnościowych i odszkodowawczych związanych z dekretem PKWN z 06.09.1944 r. w pełnym zakresie.
Nasze wszystkie propozycje przedstawione powyżej zostały sformułowane pod kątem z m i n i m a l i z o w a n i a kosztów odszkodowań i przywrócenia zasad sprawiedliwości społecznej w myśl Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Polska jest w chwili obecnej jedynym krajem postkomunistycznym, w którym kwestie te nie zostały dotąd rozwiązane.
Zespół Redakcyjny
Polskiego Towarzystwa Ziemiańskiego:
1. Pieńkowski Andrzej Przewodniczący
2. Prus-Głowacka Danuta Członek
3. Głowacki Bogusław Członek
4. Obrębki Maciej Członek
5. Skarzyński Andrzej Członek
6. Sumińska Teresa Członek
Przewodniczący
Zespołu Redakcyjnego
Polskiego Towarzystwa Ziemiańskiego
Andrzej Pieńkowski