Polscy ziemianie . Szkice o losach i dziedzictwie

Dr. Agnieszka Łuczak opracowała i napisała kolejną pozycję wydawniczą IPN, która poszerzy również „ Bibliotekę ziemiańską” . POLSCY ZIEMIANIE.SZKICE O LOSACH I DZIEDZICTWIE. SERIA : BIBLIOTEKA IPN T 7.
Jest to  ponad 400. stronicowa książka. która zawiera informacje dotyczącej środowiska ziemiańskiego, oparte na rzetelnych dokumentach oraz przemyślanych i trafnych komentarzach. W 18. rozdziałach Pani doktor  porusza wiele zagadnień – tych ogólnych bardzo cennych dla pogłębienia wiedzy historycznej,  jak i tych szczegółowych, przybliżających wybrane rodziny i postaci ze środowiska ziemiańskiego  i arystokratycznego.  Treść napisana na podstawie dokumentów,  wyników badań historycznych  Pani doktor i Jej  osobistych kontaktach.
Proszę tylko zapoznać się ze spisem treści tej książki, który wkleiłam poniżej.
Jeżeli jest ktoś zainteresowany kupnem tej książki –  to najprościej zamówić przez KSIĘGARNIĘ INTERNETOWĄ IPN:
www: ipn.poczytaj pl  PIBLIKACJE INSTYTUTU PAMIĘCI NARODOWEJ 
Jeżeli dokona się zapłaty zaraz po zamówieniu, to razem z dostawą do domu koszt wynosi 53,90 zł.
Podobno można kupić również w punktach Poczty Polskiej
POLECAM
Wanda Niegolewska 

 
SPIS TREŚCI
Wprowadzenie 
(Nie)pamięć i destrukcja……………………………………………………………………..13
Część pierwsza 
Ziemiańskie dziedzictwo i jego losy w XX wieku …………………………………..19
Rozdział 1. Ziemiańskie siedziby, czyli spójny zestaw symboli materialnych i duchowych…………………………………………………………………..21
O ziemiaństwie słów kilka ………………………………………………………………23
Herb, tradycja, polskość ………………………………………………………………….25
Ziemiańskie siedziby i sarmackie korzenie ………………………………………..28
Wpływ dworu królewskiego i rezydencji magnackich …………………………32
Ziemiańskie decorum……………………………………………………………………..33
Dziedzictwo prywatne czy narodowe? ………………………………………………36
Patriotyczny zestaw obowiązkowy ……………………………………………………37
Dobre, bo polskie …………………………………………………………………………..41
„Żywe muzea” ……………………………………………………………………………….42
Zbiory pierwszej klasy…………………………………………………………………….45
Zagłada ziemian…………………………………………………………………………….48
Być „bezetem”………………………………………………………………………………..50
6
Rozdział 2. Być arystokratą… ……………………………………………………………..57
Elitarni, ekskluzywni, utytułowani ………………………………………………….59
„Biblioteka narodowa” Załuskich …………………………………………………….61
Projekt hrabiego Raczyńskiego ………………………………………………………..63
Człowiek renesansu ……………………………………………………………………….64
Batalia o Morskie Oko ……………………………………………………………………69
„Wśród lasów szpilkowych…” …………………………………………………………72
Ogińscy ‒ nie tylko muzyka ……………………………………………………………76
Arystokracja na cenzurowanym ……………………………………………………….80
Rozdział 3. Dwie Izabele, dwie kolekcje ………………………………………………81
Puławy, czyli „Przeszłość przyszłości” ……………………………………………..83
Dziedzictwo księżnej Izabeli …………………………………………………………..86
Córka niekoronowanego króla Polski ……………………………………………….89
Rodzinna pasja kolekcjonerska ………………………………………………………..90
„To jest ruina, której jedyną zaletą
jest wiek”… …………………………………………………………………………………..91
Luksusowa rezydencja królewskiego rodu …………………………………………93
Rozdział 4. „Cienki nalot kultury posiada jedynie warstwa szlachecka…” …………………………………………………………….97
„Szlachta, duchowieństwo i Żydzi
muszą być zlikwidowani…” …………………………………………………………….99
Skrwawiona Wielkopolska ……………………………………………………………101
Wysiedlenia ………………………………………………………………………………..102
Obozy dla wyrzuconych ……………………………………………………………….104
W rękach treuhänderów ……………………………………………………………….106
Biedni tułacze wojenni …………………………………………………………………109
Pod panowaniem Hansa Franka …………………………………………………….111
„Uprawa” dla podziemia ………………………………………………………………..113
Rozdział 5. „Iz etogo nagana ja kniazia ubił!”. 
Polskie ziemiaństwo pod Sowietami …………………………………………………..119
„Zabijcie i mnie” ………………………………………………………………………….121
Zsowietyzować, zamęczyć, wymordować ………………………………………..123
Mechanizm zbrodni …………………………………………………………………….125
Deportacje – najbardziej masowa forma represji ……………………………….126
Wywłaszczenie i rabunek ……………………………………………………………..129
Depolonizacja Kresów ………………………………………………………………….130
Powroty po inwazji III Rzeszy ………………………………………………………132
Rozdział 6. Niemieccy grabieżcy i ich najważniejsze łupy ……………………133
Zabezpieczyć bezcenne zbiory ……………………………………………………….135
Epopeja „Wielkiej Trójki” ……………………………………………………………..136
Pretorianie z „Das Ahnenerbe” ………………………………………………………138
Göring kontra Himmler ……………………………………………………………….141
Zamek SS …………………………………………………………………………………..143
Inicjatywę przejmuje Hans Frank …………………………………………………..145
Akwizytorzy Hitlera …………………………………………………………………….146
Nieudane polowanie Greisera ………………………………………………………..148
Konserwacja bez końca …………………………………………………………………151
Alianckie naloty …………………………………………………………………………..152
Heinz Reinefarth tłumi powstanie …………………………………………………153
Tajemnica Wilhelma Ernsta Palézieux ……………………………………………154
7
Rozdział 7. Reforma rolna w II Rzeczypospolitej a dekret 
o reformie rolnej PKWN ’44 ……………………………………………………………..157
Osłabić ziemiaństwo …………………………………………………………………….159
Na bocznym torze ………………………………………………………………………..160
Ustawy parcelacyjne ……………………………………………………………………..161
Po przewrocie majowym ……………………………………………………………….162
Kwitnące Manieczki …………………………………………………………………….164
Komunistyczne dekrety ………………………………………………………………..167
Nieufność chłopów ………………………………………………………………………170
Stalin interweniuje ……………………………………………………………………….172
Specyfika zachodniej Polski …………………………………………………………..175
Początek wymiany elit ………………………………………………………………….178
Rozdział 8. Szaber, dewastacja i rozproszenie, czyli ziemiańskie dziedzictwo i komunistyczna reforma ………………………………………………..181
Instrukcje, wytyczne, rozporządzenia… …………………………………………183
Ratunek nieśli muzealnicy …………………………………………………………….186
Ocalić biblioteki …………………………………………………………………………..188
Bezpieka, wandale i sowieccy komendanci ………………………………………189
Rozproszenie ……………………………………………………………………………….192
Rozdział 9. Powojenna misja Emeryka Hutten-Czapskiego …………………199
Na tropie ołtarza ………………………………………………………………………….201
Barak pełen skarbów …………………………………………………………………….202
Odkrycie na zamku Fischhorn ………………………………………………………203
Powrót zabytków …………………………………………………………………………205
Kultura długiego trwania ………………………………………………………………207
8
Część druga
Historie rodzinne ……………………………………………………………………………..217
Rozdział 10. Legiony, praca organiczna i powstania. Chłapowscy ………..219
Dziewięć dróg ……………………………………………………………………………..221
„Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy” ………………………………………..222
„Wzorzec i szkoła dla całej Polski” …………………………………………………225
Zegar zamiast herbu …………………………………………………………………….226
Malownicze żywopłoty i wojskowy dryl ………………………………………….227
Kult Maryi i tajne duszpasterstwo ………………………………………………….229
Helena Modrzejewska ‒ najsłynniejsza Chłapowska ………………………..231
Najbardziej demokratyczne powstanie ……………………………………………233
Rozdział 11. Na tropach Smętka. Donimirscy i Sikorscy ……………………..237
Plebiscyt – wielka cezura w historii regionu …………………………………….239
Gazety „Wielmożnego Pana” …………………………………………………………243
Brusy przeciw Prusom ………………………………………………………………….244
Baśnie kaszubskie po polsku ………………………………………………………….245
„Jesteście na posterunku, wytrwajcie!” …………………………………………….247
Do Watykanu i Warszawy …………………………………………………………….249
Stworzyć polski film …………………………………………………………………….250
Lotnik z fantazją szlachecką ………………………………………………………….251
Wygnani, aresztowani, mordowani ………………………………………………..252
Pomorska hekatomba ……………………………………………………………………253
Wojenne dziewczyny ……………………………………………………………………257
Rozdział 12. Talent dla Polski. Lutosławscy ……………………………………….261
Rolnicze wycieczki ………………………………………………………………………263
9
Filozofia i „eleuteryzm” …………………………………………………………………264
Ekscentryk na latarni ……………………………………………………………………267
Majątek na licytację ……………………………………………………………………..268
Rozstrzelani przez bolszewików …………………………………………………….269
„Pamiętam płacz dzieci” ……………………………………………………………….273
W polityce i skautingu ………………………………………………………………….274
Podziemie, Kołyma, Auschwitz ……………………………………………………..275
Drugi po Chopinie ………………………………………………………………………277
Rozdział 13. W kręgu sztuki i polityki. Radziwiłłowie ………………………283
Polityka, polowania i muzyka ………………………………………………………..285
„Byśmy nie zatracili oblicza ideowego” ……………………………………………286
Solidaryzm społeczny …………………………………………………………………..291
Wykarmić wagony uchodźców ………………………………………………………292
„Był puklerzem” …………………………………………………………………………..293
Sprawiedliwa księżna Izabella ……………………………………………………….295
W rękach NKWD ……………………………………………………………………….298
Obrabowany ze wszystkiego ………………………………………………………….299
„Zrazy à la Radziwiłł” na partyjnych stołach …………………………………..300
Rozdział 14. Saga kresowa. Skirmuntowie …………………………………………303
Na Mińszczyźnie …………………………………………………………………………305
Od fabryk na Kresach po krymskie winnice …………………………………….306
Zachodnie wzorce przenieść na Wschód …………………………………………307
Z białoruskim ludem ……………………………………………………………………308
Urszulanki szare w Mołodowie ……………………………………………………..311
Rodziewiczówna – przyjaciel rodziny ……………………………………………..315
10
Leśni ludzie, leśne życie ………………………………………………………………..317
„Przysyłała potrzebne książki” ………………………………………………………319
W dyplomacji ………………………………………………………………………………320
Niech sczezną oni jak trawa… ……………………………………………………….320
„Nam żadnego Jezuska nie potrzeba” ……………………………………………..321
Czy ziemianie widzieli konflikt? …………………………………………………….323
Rozdział 15. Od cukrowni na Ukrainie do Oscara w Hollywood. 
Fudakowscy ……………………………………………………………………………………..325
Patriarcha ……………………………………………………………………………………327
O własnych siłach ………………………………………………………………………..328
Blisko Dmowskiego ……………………………………………………………………..330
Powstać ze zgliszczy …………………………………………………………………….331
Obudzić ziemiaństwo …………………………………………………………………..332
Rolnictwo nade wszystko ……………………………………………………………..335
Szpital i podchorążówka w pałacu ………………………………………………….336
Współtwórca Polskiego Radia ……………………………………………………….337
Ułan, „Zadziora” i fabryka snów …………………………………………………….338
Rozdział 16. Losy ziemian za pierwszego Sowieta. Bispingowie …………..345
„Prowadził działalność kontrrewolucyjną”… ……………………………………347
Ślad po ordynacie zaginął ……………………………………………………………..349
Na Grodzieńszczyźnie ………………………………………………………………….352
Dewastacja dziedzictwa ………………………………………………………………..356
Rozdział 17. „Był to ród żołnierski”. Pileccy ……………………………………….359
Sięgnąć do korzeni ……………………………………………………………………….361
Z patriotycznego zaścianka …………………………………………………………..362
11
Represje za powstanie …………………………………………………………………..363
W cieniu Grottgera ………………………………………………………………………365
Powrót na Wileńszczyznę ……………………………………………………………..367
Wobec dwóch totalitaryzmów ……………………………………………………….372
Rozdział 18. Z odwiecznych siedzib w nieznane. Jackowscy …………………379
Dzieje zaręczynowego pierścionka …………………………………………………381
Traktat ryski odebrał im wszystko ………………………………………………….382
Siedziby na Polesiu, Wołyniu i Kijowszczyźnie ………………………………..384
Epizod wołyński ………………………………………………………………………….387
Ratować się przed terrorem …………………………………………………………..390
W kresowym podziemiu ……………………………………………………………….392
Pożegnanie ze Lwowem ‒ na zawsze ……………………………………………..394
Wykaz skrótów …………………………………………………………………………………399
Bibliografia ………………………………………………………………………………………401
Indeks osób ………………………………………………………………………………………413
Indeks miejscowości …………………………………………………………………………428
12
Wanda Elżbieta Niegolewska
gorska.w.e@gmail.com